Sayın Başkan,
Plan ve Bütçe Komisyonu’nun Değerli Üyeleri ve
Basınımızın Kıymetli Temsilcileri

Bakanlığıma bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan söz etmek istiyorum. Ancak konuşmamın hemen başında bir hususun altını çizmek isterim: Görüşmekte olduğumuz 2010 yılı bütçesi 3294 sayılı Kanunu uygulama görevi verilen ve 5263 sayılı Kanun ile 2004 yılında kurulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünün bütçesi olup; Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu'nun ( SYDTF) bütçesi değildir.


Sayın Başkan,
Değerli Komisyon Üyeleri,

Özellikle 1990’lar sonrası tüm dünyada yaşanan ekonomik krizler ve işsizlik olgusu ile ülkemizde tarım kesimindeki çözülmeye bağlı olarak kırsal kesimden kentlere göç edilmesi sonucunda kentlerde oluşan vasıfsız işgücü sosyal yardımlara olan ihtiyacı tekrar ortaya çıkarmıştır. Bu nedenle “kimsesizlerin kimsesi olma” hedefiyle yola çıkan Hükümetimiz sosyal yardımların artan önemine binaen; bahsi geçen alanı öncelikli çalışma alanlarından biri olarak kabul etmiş ve yoksullukla mücadelede sosyal yardımları önemli bir sosyal politika aracı olarak kullanmaya başlamıştır. Böylelikle bir yandan yoksul kesimleri koruyarak toplumsal denge ve adaleti sağlama yönünde adımlar atılmaya başlanmış diğer yandan da fakir muhtaç toplum kesimleri “güçlendirilerek” ekonomik gelişmeye zemin hazırlanmıştır.

Bilindiği üzere sosyal yardım hizmetleri hitap ettikleri toplum kesimlerinin sosyoekonomik ve kültürel özellikleri nedeniyle uzmanlaşmaya dayalı ve hızlı işleyen bir mekanizmaya sahip olmalıdır. Bu bağlamda 2004 yılında kurumsal bir kimliğe kavuşturulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü, uzman personel istihdamı yoluna gitmiştir. Sosyal yardım alanında Kamuda uzmanlığa dayalı olarak oluşturulan bir kurum olan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü, sadece taşraya kaynak gönderen bir kurum olmaktan çıkarılmış; politika belirleyen, sosyal yardım alanında var olan kronik problemleri hızla aşan ve teknolojik imkanları etkin bir şekilde kullanan bir yapıya kavuşturulmuştur.

Ülkemizde sosyal yardım hizmetleri en yaygın şekilde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü (SYDGM) tarafından yürütülmektedir. SYDGM, 1986 yılında çıkarılan 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu ile oluşturulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu kaynaklarıyla, yine aynı kanuna göre her il ve ilçede oluşturulan ve başkanlıklarını Mülki İdare Amirlerinin yaptığı 973 Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı aracılığı ile kanunun hedef kitlesinde bulunan, sosyal güvencesi bulunmayan fakir ve muhtaç vatandaşların temel ihtiyaçlarının (gıda, yakacak, barınma, sağlık, eğitim gibi) karşılanmasına yönelik yardımlar ile çalışabilir durumda bulunan vatandaşlarımızın üretken hale getirilmesi yönünde proje destekleri vermektedir.

Hükümetimiz sosyal yardımları ekonomik ve toplumsal kalkınmanın bir aracı olarak görmekte ve bu doğrultuda yardım programlarını ve harcamalarını şekillendirmektedir. Bu nedenle sık sık tarafımıza yöneltilen ve sosyal yardımların “günü kurtarmaya yönelik” olarak verildiği eleştirisi gerçeği yansıtmamaktadır. Zira 2009 yılında yapılan sosyal yardım harcamalarına bakıldığında toplam kaynağın %55’inin eğitim yardımlarına; %10’unun da proje desteklerine ayrıldığı görülmektedir. Yani bir anlamda yoksullukla mücadelede orta ve uzun vadeli bir strateji izlendiği ve yoksulluğun temel nedenleri olarak adlandırabileceğimiz “eğitim yetersizliği” ve “üretim sürecine katılamama” gibi sorunların aşılması için çalışmalar yürütüldüğü görülmektedir.


Sayın Başkan,
Değerli Komisyon Üyeleri,

Hükümetimiz döneminde, mevcut sosyal yardım mekanizmasının güçlendirilmesi, hedef kitlenin en doğru şekilde belirlenmesi ve özellikle eğitim, sağlık, istihdama yönelik destekler artırılarak, beşeri sermayenin güçlendirilmesi için önemli adımlar atılmıştır.

Hükümetimizden önce Fon kaynaklarının önemli bir kısmı bütçeye aktarılırken, 2003'ten itibaren bu süreç tersine dönmüş, Fonun bir kuruşunun bile başka amaçla kullanılmamasına karar verilmiştir. Hatta bütçeden bu Fon'a önemli miktarlarda kaynak aktarılmış ve Fon'un kaynak yapısı güçlendirilmiştir.

2003 yılında 826 milyon 583 bin TL olan Fon geliri, 2008 yılında 2 milyar 37 milyon 888 bin TL' ye ulaşmıştır.

2009 yılı Eylül ayı itibarıyla ise Fon gelirleri 1 Milyar 439 milyon 657 bin TL olarak gerçekleşmiştir.

İhtiyaç sahibi ailelerimizin gıda ve giyim gibi temel ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla Ramazan ayı ve Kurban Bayramı öncesinde yılda iki kez Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına (SYDV) kaynak aktarılmakta iken; 2008 yılı Haziran ayından itibaren yaklaşan küresel mali krizin etkilerini bertaraf etmek için gıda yardımları 3'er aylık periyotlarla yılda 4 kez yapılmaya başlanmıştır. 2003-2009 Eylül dönemi gıda yardımları kapsamında 959,22 Milyon TL kaynak aktarılmıştır.

2009 Yılı Eylül ayı sonu itibariyle gıda yardımları kapsamında 275,52 Milyon TL kaynak aktarılmıştır.

Eğitimin, yoksulluğun kuşaklararası transferinin engellenmesinde asli unsur olması nedeniyle Hükümetimiz döneminde, Genel Müdürlüğün Eğitim Yardım Programları daha etkin bir şekilde uygulanmaya başlanmıştır.

Eğitim Materyali Yardımları, Öğle Yemeği Yardımları, Yüksek Öğrenim Bursları, Özürlülere Yapılan Eğitim Yardımları, Şartlı Nakit Transferi bunlardan başlıcalarıdır.

Bu kapsamda ilk olarak, Eğitim materyali yardımlarından söz etmek isterim;

Her eğitim-öğretim yılı başında, ilköğretim ve lisede okuyan fakir ve yardıma muhtaç ailelerimizin çocuklarının önlük, ayakkabı, çanta, kırtasiye gibi temel okul ihtiyaçları karşılanmaktadır. Eğitim materyali yardımı kapsamında yılda bir kez verilen destekler 2008 yılı Haziran ayından itibaren her eğitim ve öğretim döneminin başında olmak üzere iki kez yapılmaya başlanmıştır. Bu kapsamda 2003-2009 Eylül döneminde 419,5 Milyon TL kaynak kullanılmıştır.

2009 Yılı Eylül ayı sonu itibariyle de eğitim materyali yardımları kapsamında 114,4 Milyon TL kaynak aktarılmıştır.

Ayrıca SYDGM Eğitim yardımları içinde önemli bir yer tutan Şartlı Nakit Transferinden özellikle bahsetmek istiyorum.

Şartlı Nakit Transferi, 2003 yılında başlatılan bir programdır. Bu program ile maddi imkânsızlıklar nedeniyle, eğitim çağındaki çocuklarını okula gönderemeyen ve 0-6 yaş grubundaki çocuklarının sağlık kontrollerini yaptıramayan nüfusun en yoksul kesimindeki ailelere düzenli nakit desteği sağlanmaktadır. ŞNT yardımları, anneler adına bankalarda açılan hesaplara yatırılmaktadır.

Şartlı Nakit Transferi Eğitim Yardımları kapsamında;

Nüfusun en yoksul kesiminde yer alan, maddi imkânsızlıklar nedeniyle çocuklarını okula gönderemeyen ailelere çocuklarının okula devam etmeleri şartıyla, "Şartlı Eğitim Yardımı" yapılmaktadır. 2003 yılında başlayan bu program kapsamında; Mart 2008'de yapılan değişiklik ile birlikte;

yardım verilmektedir.

Böylece, hem çocukların kesintisiz eğitim alması sağlanmakta, hem de ailelerine destek olunmaktadır. Bu yardımlar, özellikle kız çocuklarımızın ilk ve orta öğretimde okullaşma oranlarını artırmaktadır.

• 2003 yılında 59 bin çocuğumuz için 1,6 Milyon TL,
• 2004 yılında 697 bin çocuğumuz için 67 Milyon TL,
• 2005 yılında 1.266.331 çocuğumuz için 180 Milyon TL,
• 2006 yılında 1.563.253 çocuğumuz için 240 Milyon TL ödenmiştir.
• 2007 yılında 1.757.187 çocuğumuz için 225 Milyon TL ödenmiştir.
• 2008 yılında 1.951.420 çocuğumuz için 293,5 Milyon TL ödenmiştir.
• 2009 yılı Eylül ayı itibariyle de 2.066.869 öğrencimize 260,83 Milyon TL ödenmiştir.

Bugüne kadar verilen ŞNT Eğitim Yardımı toplamı, 1 Milyar 268 Milyon TL'ye ulaşmıştır.

2009 yılı Eylül ayı sonu itibariyle ise ŞNT Eğitim yardımları kapsamında 260,83 Milyon TL kaynak kullanılmıştır.

Şartlı Nakit Transferi Sağlık Yardımları kapsamında;

Anne adaylarının ve 0-6 yaş grubu çocukların düzenli sağlık kontrollerini yaptırıp yaptırmadıkları kontrol edilerek yardımların devam etmesi veya kesilmesi öngörülmektedir. 0-6 yaş çocuklarının sağlık kontrollerini düzenli olarak yaptıran annelere aylık nakit ödeme yapılmaktadır. Bu konuda, çocuklarda ve ailelerde olumlu davranış değişikliği yaratmak ve devam ettirmek için Sağlık Bakanlığı ile koordineli çalışılmaktadır.

Bu proje kapsamındaki yardımlar ise Mart 2008'de yapılan değişiklik ile birlikte;

• 0-6 Yaş grubu çocuklar için 12 Ay Süreyle: her çocuk için: 20 TL/ay
• Anne adayları için gebelik süresince; her anne için: 20 TL/ay
• Doğumun hastanede yapılması durumunda: doğum için: 60 TL'dir

2003 yılında 24.644 çocuk ile başlayan bu programdan, Eylül 2009 itibariyle 787.909 çocuğumuz yararlanmış ve toplam 2003–2009 Eylül dönemine kadar 507,77 milyon TL kullanılmıştır.

2009 yılı Eylül ayı sonu itibariyle ise ŞNT sağlık yardımları kapsamında 111,25 Milyon TL kaynak kullanılmıştır.

Eğitim Yardımları kapsamında değinmek istediğim diğer önemli bir program ise;

Örgün eğitime devam eden ve özel eğitime ihtiyaç duyan ilk ve orta öğretimdeki özürlü çocuklarımızın ücretsiz olarak okullarına taşınmaları ve eğitimlerinin sağlanması amacı ile yürütülen taşıma projesi'dir.

• Özürlüler İdaresi ve Milli Eğitim Bakanlığı işbirliğin de yürütülen bu proje, 2004-2005 eğitim ve öğretim yılında 6.900 özürlü öğrenci için uygulanmaya başlanmıştır.
• 2007-2008 öğretim yılında tüm özür guruplarını kapsayacak şekilde 21.373 öğrenci için, Fon dan 28.500.000 TL kaynak tahsis edilmiştir.
• 2008 yılında 25.933 öğrencinin okullarına erişimi için 30.376.586 TL kaynak aktarılmıştır.
• 2009 yılı Eylül ayı sonu itibariyle ise 27.205 özürlü öğrencinin okullarına erişimi için 20.680.146 TL kaynak kullanılmıştır.

Ayrıca, ilköğretimde ücretsiz ders kitabı uygulaması da Fon kaynaklarıyla yürütülmektedir. Bu kapsamda 2004-2009 Eylül döneminde toplam 1 Milyar 187 Milyon 650 bin TL kaynak kullanılmıştır.

2008-2009 eğitim-öğretim dönemi için ücretsiz kitap yardımı için Fon'dan 235 Milyon TL kaynak tahsis edilmiş olup; yaklaşık 13 milyon öğrencinin kitapları ücretsiz verilmiştir.


Sayın Başkan,
Değerli Komisyon Üyeleri,

Temel amacımız; yardıma muhtaç dar gelirli vatandaşlarımızı sürekli yardım alan, pasif durumda bulunan değil; desteklenerek kendi ayakları üzerine duran, üreten ve kendi gelirini temin eden bireyler haline getirmektir.

Hükümetimiz döneminde ihtiyaç sahibi vatandaşlarımızın sosyal yardım almak yerine kendi işlerini kurmalarını, kendi alın teriyle geçinen bireyler haline gelmelerini sağlayacak projelere önemli ölçüde destek verilmektedir.

Bu amaçla birçok yeni proje hayata geçirilmiştir. Bu projelerin bir kısmı kırsal alanda, bir kısmı da kentlerde yaşayan vatandaşlarımızı kalkındırmayı amaçlamaktadır.

Kırsal alanda yürütülen ve 2003 yılının sonbaharında başlatılan "Kırsal Alanda Sosyal Destek Projesi" kapsamında yeterli kaynağa sahip olmayan ve süt sığırcılığı, koyunculuk ve seracılık yaparak gelir elde etmek isteyen vatandaşlarımıza, bir kooperatif bünyesinde birleşmeleri sağlanarak destek verilmektedir. 2003–2009 Eylül dönemi itibariyle desteklenen kooperatif sayısı 872 olup, 63.076 aile için toplam 556,7 Milyon TL kaynak gönderilmiştir.

2009 yılında Eylül ayı sonu itibariyle 45 proje için 75 Milyon 344 bin TL aktarılarak 2.816 ailenin desteklenmesi sağlanmıştır.

Proje destek programlarımız arasında "Gelir Getirici ve İstihdam Artırıcı Projeler" de özel bir yer tutmaktadır.

Haziran 2008'de yapılan değişiklik ile bu kapsamda bireysel veya grup halinde kendi işini kurma talebi olan dar gelirli vatandaşlarımıza, kır-kent ayrımı gözetmeksizin kişi başına 15.000 TL'ye kadar destek sağlanmaktadır.

Bu destekler, faizsiz, ilk iki yılı ödemesiz, 6 yılda 6 eşit taksitte olmak üzere, 8 yılda geri ödemeli olarak verilmektedir. Küresel mali krizin etkileri de göz önünde bulundurularak geri ödemeler yeniden yapılandırılmış ve vade tarihleri uzatılmıştır. Bu nedenle geri ödemeli projelerde geri ödemenin affedilmesi gibi bir durum söz konusu değildir.

Böylece, vatandaşımızın işine sahip çıkması sağlanmakta, girişimcilik kabiliyeti gelişmekte ve geri dönen kaynak ile aynı maksada yönelik projelere destek verilmektedir. Bu süreç kendi döngüsü içinde devam etmektedir.

Proje desteklerimizdeki temel amaç, ihtiyaç sahiplerine iş ve istihdam oluşturmak, işlerini kurmalarına yardımcı olmak, başkalarına muhtaç olmadan hayatlarını sürdürmelerine imkân sağlamaktır.

Bu kapsamda, 2003–2009 Eylül döneminde 14.621 proje için toplam 263,1 Milyon TL kaynak aktarılarak, 65.495 vatandaşımızın kendi işlerini kurmaları ve gelir temin etmeleri sağlanmıştır.

2009 yılında Eylül ayı sonu itibariyle 3.239 proje için 66,07 Milyon TL aktarılarak 7.199 ailenin desteklenmesi sağlanmıştır.


Sayın Başkan,
Değerli Komisyon Üyeleri,

Yukarıda önemli birkaç tanesini açıkladığım sosyal yardım programının yanı sıra, geniş bir yelpaze içinde ihtiyaç sahibi vatandaşlarımızın yakacak, barınma, sağlık, gıda, giyim gibi temel ihtiyaçlarına yönelik yardımlara da devam edilmektedir.

2003 yılından itibaren, Türkiye Kömür İşletmeleri tarafından modern ve kullanıma hazır bir biçimde paketlenen kömür, kış öncesinde SYD Vakıflarınca belirlenen ihtiyaç sahibi ailelere, hane başına en az 500 kg olmak üzere, insanımıza yakışan bir şekilde, evlere teslim edilmek suretiyle ve bedelsiz olarak ulaştırılmaktadır.

• 2003 yılında 1 Milyon 96 bin aileye, 650 bin ton,
• 2004 yılında 1 Milyon 610 bin aileye, 1 Milyon 52 bin ton,
• 2005 yılında 1 Milyon 831 bin aileye, 1 Milyon 330 bin ton,
• 2006 yılında 1 Milyon 797 bin aileye 1 Milyon 363 bin ton,
• 2007 yılında 1 Milyon 894 bin aileye, 1 Milyon 434 bin ton,
• 2008 yılında 2 Milyon 246 bin aileye, 1 Milyon 827 bin ton kömür dağıtılmıştır.

2009 yılında kömür dağıtımları başlatılmış olup Eylül sonu itibariyle 1.261.022 Ton kömür dağıtımı yoksul vatandaşlarımıza ulaşmıştır. Yıl sonuna kadar 909.172 Ton kömür yardımı daha yapılarak, toplam yardım miktarı 2.170.194 Tona ulaşacak ve 2.240.047 ailenin kışlık yakacak ihtiyacı karşılanmış olacaktır.

Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü, SYD Vakıfları vasıtasıyla bakımsız ve oturulamayacak derecede kötü şartlar taşıyan evlerin onarımı ve iyileştirilmesi için barınma yardımları yapmakta ve kira yardımları vermektedir.

• 2006 yılında barınma yardımları kapsamında 415 kişi için 919.900 TL,
• 2007 yılında 642 kişi için 2.503.950 TL,
• 2008 yılında 27.906 kişi için 40.461.955 TL,
• 2009 yılı Eylül ayı sonu itibariyle 71.546 kişi için 65.279.623 TL kaynak kullanılmıştır.

2009 yılında Toplu Konut İdaresi ile imzalanan protokol ile barınma yardımlarında yeni bir “çığır” açılmıştır. TOKİ ile imzalanan “Sosyal Konut” Yapımı Protokolüyle 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu kapsamında bulunan sosyal güvenceden yoksun fakir ve muhtaç durumdaki vatandaşlara yönelik, geri ödemeli olarak 17 ilde 18 projede toplam 10.112 adet sosyal konut yapımına başlanmıştır.

Amaç; yoksul vatandaşlarımızın en temel ve zaruri ihtiyaçlarından biri olan barınma ihtiyacının karşılanması ve onlara insanca yaşam standartları çerçevesinde “barınma” imkanı sunulmasıdır. Söz konusu konutlar 1+1 ve 45 m2 olacaktır.

“Sosyal konut” projesinin maliyeti (tahmini) 500.000.000.-TL olup, finansmanı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu’ndan (SYDTF) karşılanacaktır.

TOKİ, protokol konusu “Sosyal konutları” yer teslimine müteakip en geç 30 ay içerisinde SYDGM’ye teslim edecek, SYDTF ise konut bedellerini 2009 yılından başlamak üzere 5 yıl içerisinde TOKİ’ye ödeyecektir.

Proje yararlanıcıları, 3294 sayılı kanun kapsamındaki, başvuru yapan vatandaşlar arasından, noter huzurunda çekilen kura ile belirlenmiştir. 3294 kapsamında olup da % 50 özürlü olan vatandaşlara, % 10 oranında kontenjan ayrılmıştır. Hak sahiplerinden kefil istenmeyecek ve proje başlangıcında peşinat veya herhangi bir isim altında bedel talep edilmeyecektir.

Geri ödemeler aylık 100 TL olmak üzere 20 yılda tamamlanacak ve hak sahipleri konutlarını (borçlarının tamamını ödeseler bile) 10 yıl geçmedikçe konutları bir başkasına devredemeyecek ve kiraya veremeyeceklerdir.

Ücretsiz kitap, taşımalı eğitimden yararlanan öğrencilere öğle yemeği, özürlülerin eğitim kurumlarına taşınması ve sosyal hizmet projeleri gibi grup bazlı toplu yardımları dışarıda bırakacak olursak; Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünce SYD Vakıfları vasıtasıyla yaklaşık 2.6 milyon aileye sosyal yardımlar ulaştırılmakta ve söz konusu yararlanıcılara ilişkin veriler sağlıklı bir veri tabanında tutulmaktadır. Ayrıca yürütülen Sosyal yardım Programları ile ilgili detaylı bilgiler ve rakamlar sizlere sunulan dokümanlarda yer almaktadır.


Sayın Başkan,
Değerli Komisyon Üyeleri,

Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü bir yandan son derece insani hususiyetler arz eden sosyal yardım programlarını büyük bir özveri ile yürütürken; diğer yandan da sosyal yardım ve hizmet alanında fikir beyan eden hemen herkesçe vurgulanan ve 1960’lardan bu yana ulusal belgelerde yer alan temel sorun alanları olarak gösterilen mükerrer yardımlar, ortak veri tabanı eksikliği, muhtaçlık tespitinin uzun sürmesi, fayda sahibi belirlemede objektif kriter eksikliği gibi hususları düzenlemek için de çalışmalar yürütmektedir.

Bu kapsamda özellikle Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü uzmanlarının özverili çalışmalarıyla tamamen öz kaynaklar (personel, donanım vs.) kullanılarak 6 aylık bir çalışma ile hayata geçirilen Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (SOYBİS), Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi ve Alo Sosyal Yardım Hattı’ndan bahsetmek istiyorum.

Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (SOYBİS), sosyal yardım başvurusu yapan vatandaşlarımızın muhtaçlıklarını ve kişisel verilerini merkezi veri tabanlarından temin/tespit etme ve mükerrer yardımların önlenmesine yönelik kurumlar arası (online) veri paylaşımını sağlama amacıyla SYDGM tarafından 6 aylık çalışma ile hayata geçirilmiş bir E-Devlet uygulamasıdır. SOYBİS ile 10 kurumdan 24 ayrı sorgulama en fazla 7 saniye içinde yapılabilmektedir.

Sosyal Yardım Bilgi Sistemi vasıtasıyla sosyal yardım başvurusu yapan vatandaşlarımızın online olarak TC Kimlik Numaraları vasıtasıyla:

• İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü MERNİS veritabanından adres bilgileri, nüfus-aile-kişi kayıt örnekleri ve olay bilgileri,
• İŞKUR veri tabanından kişinin İŞKUR’a kaydının olup olmadığı, İşsizlik Sigortası, Kısa Çalışma Ödeneği ve İş Kaybı Tazminatı alıp almadığına ilişkin bilgileri,
• Vakıflar Genel Müdürlüğü veri tabanından kişinin Muhtaç Aylığı alıp almadığına ilişkin bilgileri,
• Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü veritabanından kişinin Evde Bakım Aylığı alıp almadığına ilişkin bilgileri,
• Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü veri tabanlarından kişinin Şartlı Nakit Transferi, Gelir Getirici Proje ve SYDV tarafından yapılan yardımlardan yararlanıp yararlanmadığına ilişkin bilgileri,
• Sosyal Güvenlik Kurumu veritabanından kişinin Sosyal Güvencesinin olup olmadığı, sağlık hizmetlerinden yararlanıp yararlanmadığı ve 2022 sayılı Kanuna göre Maaş (yardım) alıp almadığına ilişkin bilgileri,
• Gelir İdaresi Başkanlığı veri tabanından kişinin Vergi Mükellefiyeti ve üzerine kayıtlı aracı olup olmadığına ilişkin bilgileri,
• Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü TAKBİS veri tabanından kişinin üzerine kayıtlı gayrimenkulü olup olmadığına ilişkin bilgileri,
• Sağlık Bakanlığı veri tabanlarından kişinin Yeşil Kartı’nın olup olmadığına ilişkin bilgileri,
• Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Çiftçi Kayıt Sisteminden de kişinin Arazi Varlığı, Ekili Arazi Varlığı, Tarımsal Desteklerden yararlanıp yararlanmadığı ve büyükbaş/küçükbaş hayvan sayısına ilişkin verileri temin edilmektedir.

Sosyal Yardım Bilgi Sisteminin hizmete sunulmasıyla birlikte:

• Yardım başvurusu yapan vatandaşlarımızın muhtaçlıkları merkezi veri tabanları kullanılmak suretiyle bizzat devlet tarafından yapılmaya başlanmış; bireyler muhtaçlıklarını ispatlama külfetinden kurtarılmıştır,
• Yardım başvurusu yapan vatandaşların tek tek kamu kurumlarını dolaşarak durumları ile ilgili evrak toplamasının önüne geçilmiş; sadece Nüfus Cüzdanlarını ibraz etmek suretiyle yardıma müstahak olup olmadığı belirlenmeye başlanmıştır,
• Yoksul vatandaşlarımızın yardıma erişim süreci kısaltılmıştır,
• Kamu kurumları tarafından mükerrer yardım verilmesi engellenmiş; sosyal yardımların gerçek ihtiyaç sahiplerine ve daha geniş bir kitleye ulaşması sağlanmıştır,
• Art niyetli kişilerin sosyal yardım alma girişimleri engellenmiştir,
• Yardım başvurusu yapan vatandaşlarımızın durumları ile ilgili belge talebinde bulundukları kamu kurumlarında oluşan iş yükü azaltılmıştır,
• SYD Vakıflarında yaşanan yoğunluk giderilerek, Vakıf çalışanlarının sosyal inceleme (hane ziyareti) yapmaları için ayırdıkları zaman artırılmıştır,
• SYDV’lerin mevcut kayıtlarını gözden geçirmesi ve yardım alan kişilerin sosyo-ekonomik durumlarına ilişkin sağlıklı veri sahibi olması sağlanmıştır,
• Kamu kurumları arasında mükerrer yardımların engellenmesine yönelik yapılan yazışmalar ortadan kaldırılarak bürokrasi en aza indirilmiş ve kamu kaynaklarının etkin kullanılmasına katkıda bulunulmuştur,
• SYDGM, ülkemizin e-devlet uygulamaları vasıtasıyla yürüttüğü e-dönüşüm sürecine, SOYBİS ile katkıda bulunmuştur.

SOYBİS, SYD Vakıfları tarafından yoğun bir şekilde kullanılmakta olup; ağustos ayında yaklaşık 840 bin, eylül ayında ise yaklaşık 820 bin sorgulama yapılmıştır.

Sosyal Yardım Bilgi Sisteminin ortaya çıkardığı katma değeri anlayabilmek için SOYBİS öncesi duruma bakmakta fayda bulunmaktadır. SOYBİS sistemi kullanılmaya başlanmadan önce, sosyal yardım başvurusu yapan kişilerin muhtaçlığının belgelenmesi için vatandaşların söz konusu kamu kurumlarını ya tek tek dolaşması ya da Tek Adımda Hizmet Ofislerini kullanması gerekiyordu. Ayrıca sosyal yardımlardan mükerrer yararlanmanın engellenmesi için kurumlar arası yazışmaların yapılması gerekiyordu. Vatandaşların kamu kurumlarını tek tek dolaşarak evrak toplaması için en azından 3–5 gün zaman harcaması ve ulaşım masraflarına katlanması; Tek Adımda Hizmet Ofislerinde işlemlerin tekemmül etmesi için ise en azından 15–20 gün süreye ihtiyaç duyuluyordu. SOYBİS’in hayata geçirilmesi ile birlikte aylık olarak yaklaşık 3 Milyon evrak ortadan kaldırılmış, 5 Milyon TL yol parası vatandaşın cebinde kalmış ve en önemlisi ortalama başvuru süreci 3 ile 15 günden dilekçe hariç 7 saniyeye indirilmiştir. Ayrıca sağlanan kağıt tasarrufuyla 5 aylık sürede 3.900 ağaç kurtarılmıştır.

Kamu kurumları, yerel yönetimler ve STK’lar tarafından yürütülen sosyal yardımları merkezi bir veri tabanında toplama amacı güden ve SYDGM-TÜBİTAK işbirliğinde yürütülen Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesinin alt yapısını teşkil edecek olan SOYBİS ile sosyal yardım alanında hizmet sunan kurumlar arasında online veri paylaşımının temeli atılmış olup; sosyal politika uygulamalarında “Tek Tuşta Hizmet Dönemi” başlatılmıştır.

Özel sektöre ihale edilseydi yaklaşık olarak 1.3 milyon TL’ye mal olacak SOYBİS Projesi neredeyse “artı sıfır maliyetle” hayata geçirilmiştir. Ayrıca SOYBİS Programı için Kültür ve Turizm Bakanlığına başvurularak programın telif ve tescil hakları alınarak hukuki koruma sağlanmıştır.

SOYBİS’in hayata geçirilmesiyle birlikte yaklaşık 41 yıl önce 1968 yılında hazırlanan İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda ifade edilen “sosyal refah hizmeti sunan kurumlar arasındaki koordinasyonsuzluk, mükerrer yardımlar ve muhtaçlık tespitinin insan odaklı olmayışı” gibi sorunları aşma 9. Kalkınma Planında (2007-2013) hedeflenmiş olup bu sorunları gidermek Hükümetimize nasip olmuştur. Ayrıca SOYBİS ile 60. Hükümet Eylem Planı’nda belirtilen “Bürokratik işlem ve süreçlerin kolaylaştırılması, vatandaşların kamu idareleriyle olan ilişkilerini daha sıcak ve memnuniyet verici hale getirilmesi, evrakların azaltılması ve işlem sürelerinin kısaltılması” hedeflerine ulaşılmıştır.

SOYBİS’in hayata geçirilmesinin yanı sıra SYDGM, Yüksek Planlama Kurulu tarafından onaylanarak yürürlüğe giren 2006–2010 Bilgi Toplumu Strateji Eylem Planı’nda yer alan “Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi”ni TÜBİTAK ile işbirliği içerisinde yürütmektedir. Söz konusu proje için Devlet Planlama Teşkilatı tarafından yaklaşık 20 milyon TL SYDGM’ye tahsis edilmiştir.

Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesinin hayat geçmesi ile birlikte;

• Sosyal yardım veren kurumlar arasında etkin eşgüdüm sağlanarak işlevsel anlamda tek çatı (ortak kullanılacak veri tabanı oluşturulması ile hizmetlerin eşgüdüm içinde yürütülmesi) sağlanacak,
• Sosyal yardım yararlanıcılarına ait sağlıklı bir veri tabanına kavuşulacak,
• Oluşacak veri tabanı ile ülke genelinde ihtiyaç sahibi vatandaşların durum tespiti (yaş, cinsiyet, özür durumu, gelir durumu, yerleşim birimi, kır-kent gibi değişkenler göz önünde bulundurularak) yapılacak ve bu tespitler doğrultusunda sağlıklı projeksiyonlar yapılarak yeni sosyal yardım politikaları geliştirilecek,
• Sosyal yardımlardan mükerrer yararlanmanın (STK ve Yerel Yönetimlerin yardımları da dahil edilecek) önüne geçilecek,
• Sosyal yardım hizmetlerinin sunumunda hane yaklaşımına geçilerek, ulaşılamayan yoksul kesimlere ulaşılacak,
• Oluşturulacak tek başvuru formu ile hizmetlerde standardizasyon sağlanacak,
• Sosyal yardım hizmetlerinin sunumunda bilgi teknolojileri kullanılarak zaman ve kaynak tasarrufu sağlanacak, yardıma ulaşma süreci kısaltılacaktır.

Sayın Başkan,
Değerli Üyeler,

Sosyal yardım yararlanıcılarının sosyo-ekonomik ve kişisel özelliklerine bakıldığında bunların genellikle eğitim, kültür ve maddi yönden toplumun en dezavantajlı kesiminde yer aldığı görülmektedir. Bu durum yoksul (yoksun) insanların genel olarak kendilerini söz sahibi olmaktan, güçten ve bağımsızlıktan da mahrum hissetmelerine neden olmaktadır. Bu çaresizlik durumu ne yazık ki, kişinin devlet ve sosyal kurumların sunduğu hizmetler konusunda farkındalık düzeyinin düşük olmasına ve kamu hizmetlerine nasıl erişileceği yolunda eksik/yanlış bilgi sahibi olmasına neden olmaktadır. Böylelikle yoksul vatandaşlarımız hak ettikleri halde sosyal yardıma ulaşamayabilmektedir.

Yoksullukla etkin bir mücadele için fakir ve muhtaç vatandaşlarımızın güçlendirilmesi ve bilgiye ve yardıma erişim fırsatlarının arttırılması gerekmektedir. İşte bu gereklilikten hareketle geçtiğimiz günlerde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü tarafından "Alo Sosyal Yardım Hattı (144) " hayata geçirilmiştir.

Alo Sosyal Yardım Hattı ile vatandaşlarımız sadece 144’ü tuşlayarak ücretsiz bir şekilde SYDGM’ye ulaşarak ve karşılarında çağrı destek personelimizi bulmaktadırlar. Çağrı destek personelimiz vatandaşımızın talebini dinledikten sonra gerekli bilgilendirmelerde bulunmaktadır. Şayet vatandaşımızın talebi mahalli Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfını ilgilendiriyorsa, çağrı destek personelimiz vatandaşımızı ücretsiz olarak ilgili SYD Vakfına aktarmaktadır. Vatandaşımız sürecin bu bölümünde de herhangi bir telefon ücreti ödememektedir. Zira Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü tarafından geliştirilen “İnternet Üzerinden Ücretsiz Telefon Görüşmesi (VOIP) Projesi” ile tüm SYD Vakıfları birbirleriyle ve SYDGM ile ücretsiz görüşmektedir.

Alo Sosyal Yardım Hattı ile vatandaşlarımızın:

• Sosyal yardımlar ve proje destekleri konusunda ilk ağızdan profesyonel bir şekilde bilgilendirilerek yönlendirilmesi sağlanmaktadır,
• Vatandaşlarımızın taleplerinin durumu hakkında bilgi alması sağlanmaktadır,
• Vatandaşların sosyal yardım ve proje uygulamaları, başvuruları ve kriterleri konusunda doğru bilgiye hızlı bir şekilde erişimi sağlanmaktadır,
• SYDGM'nin yürütmüş olduğu yardım ve proje uygulamaları konusunda vatandaşlardan gelen soru, şikayet ve öneriler değerlendirilmekte ve etkin bir danışmanlık-yönlendirme yapılarak tıkanan noktalar tespit edilmekte ve sorunlara müdahale edilmektedir.

Alo Sosyal Yardım Hattı birey/insan odaklı hizmet anlayışımızın sembolü haline gelmiştir.


Sayın Başkan,
Değerli Komisyon Üyeleri,

Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü bütçesi uygulama sonuçları ve yürütülen projeler hakkında bilgi vermek istiyorum.

Görüşmekte olduğumuz 2010 yılı bütçesi SYDTF (Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu ) bütçesi olmayıp, 3294 sayılı Kanunu uygulama görevi verilen ve 5263 sayılı Kanun ile kurulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünün bütçesidir.

Genel Müdürlüğümüz bütçesine;

• 2009 yılında 12 milyon 124 bin 200 TL ödenek tahsis edilmiştir. Bu ödeneğin;
  • 7 milyon 456 bin TL’si yatırım
  • 4 milyon 668 bin 200 TL’si cari giderlere aittir.
  • Eylül ayı itibariyle toplam ödeneğin % 35’i oranında 4 milyon 187 bin TL harcama gerçekleşmiştir. Harcama oranının düşük kalmasının nedeni ise yürütmekte olduğumuz projelerin hak edişlerinin henüz ödenmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. Yılsonu itibariyle yatırım projelerinin hak edişlerinin büyük oranda ödenmesi planlanmaktadır.
2010 yılı bütçe tasarısı ise 7 milyon TL yatırım ve 4 milyon 933 bin TL cari olmak üzere toplam 11 milyon 933 bin TL’den oluşmaktadır.
• Cari giderler 4 milyon 933 bin TL,
  • Personel Giderlerine 2 milyon 647 bin TL,
  • Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Pirimi Giderlerine 356 bin TL,
  • Mal ve Hizmet Alım Giderlerine 1 milyon 909 bin TL,
  • Cari Transferlere (Memurların Öğle Yemeği Yardımı) 21 bin TL,
• Sermaye Giderleri için 7 milyon TL’lik ödenek öngörülmüştür. Sermaye giderleri için ayrılan kaynak 2009 yılında başlayıp 2010 yılında da devam edecek olan;
  • “Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi”,
  • “Sosyal Yardım Yararlanıcılarını Belirlemeye Yönelik Puanlama Formülünün Geliştirilmesi Projesi”,
  • “Eşi Vefat Etmiş Kadınlara Yönelik Nakit Sosyal Yardım Programı Geliştirilmesine Yönelik Araştırma Projesi” ve
  • “Türkiye'de uygulanan Şartlı Nakit Transferi'nin (ŞNT) Fayda Sahipleri Üzerindeki Etkisinin Nicel ve Niteliksel Olarak Ölçülmesi Projeleri” için tahsis edilmiştir.

SYDGM Yıllar İtibariyle Bütçe Uygulama Sonuçları (2006-2009 Eylül)

Sayın Başkan,
Değerli Komisyon Üyeleri,

Konuşmamın bu bölümünde Devlet Planlama Teşkilatı tarafından 2009 yılı Yatırım Programına alınarak bütçede gerekli ödeneğin ayrıldığı projelerin geldiği aşama konusunda sizleri bilgilendirmek istiyorum:

• Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi, TÜBİTAK ile işbirliği içinde yürütülmekte olup; projenin ilk safhası olan Şartlı Nakit Transferi Modülünün yazılımı tamamlanmıştır. Projenin ilk eğitimleri SYD Vakıf kullanıcılarına verilmiş olup; bu yıl sonuna kadar modül ülke sathındaki tüm SYD Vakıflarına yaygınlaştırılacaktır.
• Sosyal Yardım Yararlanıcılarını Belirlemeye Yönelik Puanlama Formülünün Geliştirilmesi Projesi yine TÜBİTAK ile işbirliği içinde yürütülmekte olup; model önerileri belirlenerek saha araştırması aşamasına gelinmiştir.
• Eşi Vefat Etmiş Kadınlara Yönelik Nakit Sosyal Yardım Programı Geliştirilmesine Yönelik Araştırma Projesi ise Boğaziçi Üniversitesi ile işbirliği içinde yürütülmektedir. Söz konusu projenin ilk gelişme raporu tarafımıza ulaşmış olup, saha çalışmalarına başlanacaktır. Projenin somut çıktıları haziran 2010’da kamuoyu ile paylaşılacaktır.
• SYDGM tarafından yürütülen en kapsamlı sosyal yardım programı olma özelliği taşıyan Şartlı Nakit Transferi Programının Fayda Sahipleri Üzerindeki Etkisinin Nitel ve Nicel Olarak Ölçülmesi Projesine yönelik çalışmalara de¬vam edilmektedir.

Ayrıca;

• Ülke genelinde insan gücü ve doğal kaynakların kalkınma hedefleri doğrultusunda bir araya getirilmesi, toplumun tüm kesimlerinin hizmetine sunulması ve mekânsal dengelerin kurularak refahın ülke sathına dengeli dağılımının sağlanması amacına yönelik olarak hazırlanan GAP Eylem Planı’nda Genel Müdürlüğümüze “Sosyal Gelişmenin Sağlanması” ekseninde “Gençlerin ekonomik ve sosyal hayata aktif katılımları sağlanması” görevi verilmiş olup bu doğrultuda iki proje hazırlanarak 2009 yılı Yatırım Programında yer almıştır.

Bu doğrultuda; “Şırnak’taki Öğrencilerin Başarı Düzeylerinin Artırılması İçin Üniversite Gezisi Projesi” için 230.000 TL ve “Şanlıurfa İlinde Sportif ve Sosyal Faaliyetler İle Gençlerin Toplumsal Hayata Katılımı Projesi” için 365.000 TL olmak üzere toplam 595.000 TL kaynak gönderilmiştir.

Projelerin içerikleri itibarıyla ihale süreçlerinin yerel düzeyde yapılmasının daha uygun olacağı değerlendirildiğinden söz konusu ödeneğin ilgili İl Özel İdarelerinin bütçesine aktarılması için Bakanlık Makamından 02/04/2009 tarihinde onay alınmıştır. Her iki proje il özel idareleri tarafından yürütülmekte olup projeler 2009 yılı içinde sonuçlandırılacaktır.

Sayın Başkan, Komisyonun Değerli Üyeleri, Kıymetli Kamu Kuruluşu Temsilcileri ve Basın Mensupları, kurulduğu günden bu yana ülke genelinde yoksullukla mücadele alanında 74 kadrolu, 57 geçici ve 9 sözleşmeli olmak üzere toplamda 140 personel ile özverili bir şekilde faaliyetler yürüten, söz konusu faaliyetleri daha etkin hale getirmek için her geçen gün yeni adımlar atan ve sosyal yardım alanındaki temel alt yapı sorunlarını hızla aşan SYDGM' nin, bundan sonra da çalışmalarını aynı azimle yürüteceği hususundaki inancımı vurguluyor;

Bu görüşmelerde göstermiş olduğunuz sabır, ilgi ve duyarlılığınıza hem şahsım hem de Bakanlığım adına teşekkür ediyor, saygılarımı sunuyorum.